یورگن هابرماس، یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان آلمان در قرن بیستم و نظریهپرداز مشهور مکتب فرانکفورت، در ۹۵ سالگی در آلمان درگذشت.
یورگن هابرماس، فیلسوف برجسته آلمانی و یکی از چهرههای شاخص مکتب فرانکفورت، در سن ۹۵ سالگی در شهر اشتارنبرگ آلمان چشم از جهان فرو بست. انتشارات زورکامپ و خانواده این فیلسوف روز شنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ خبر درگذشت او را تأیید کردند.
هابرماس که زاده ۱۸ ژوئن ۱۹۲۹ در دوسلدورف بود، به عنوان یکی از تأثیرگذارترین متفکران پس از جنگ جهانی دوم در آلمان شناخته میشد. او وارث مکتب فرانکفورت و نظریهپرداز برجسته «نظریه انتقادی» بود که آثارش در حوزههای فلسفه، جامعهشناسی و سیاست تحولات عمیقی ایجاد کرد.
شهرت جهانی این فیلسوف بیش از همه با دو اثر مهم «دگرگونی ساختاری حوزه عمومی» (۱۹۶۲) و «نظریه کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) گره خورده است. او با ابداع و تبیین مفهوم «فضای عمومی» یا «گستره همگانی»، نظریات نوینی در باب دموکراسی، عقلانیت ارتباطی و نقش رسانهها در جوامع مدرن ارائه داد. هابرماس معتقد بود که دموکراسی واقعی در گرو گفتگوی آزاد و انتقادی در فضای عمومی است که در آن شهروندان بدون اجبار، شرایط اجتماعی خود را نقد میکنند.
این استاد دانشگاه که سابقه تدریس در دانشگاههای گوتینگن، زوریخ و بن را داشت، در دهه ۱۹۵۰ فعالیت حرفهای خود را زیر نظر تئودور آدورنو در مؤسسه پژوهش اجتماعی فرانکفورت آغاز کرد. او در سال ۱۹۶۴ جانشین ماکس هورکهایمر در کرسی فلسفه و جامعهشناسی دانشگاه فرانکفورت شد. اگرچه در دهه ۱۹۶۰ از اعتراضات دانشجویی حمایت میکرد، اما بعدها با رادیکالیسم جنبشها فاصله گرفت و نسبت به خطرات «فاشیسم چپگرا» هشدار داد.
یادآوری میشود که یورگن هابرماس در اردیبهشت ۱۳۸۱ سفری به ایران داشت و در دانشگاههای تهران و شیراز و انجمن حکمت و فلسفه ایران سخنرانی کرد؛ سفری که بازتاب گستردهای در محافل علمی ایران داشت. آثار این متفکر از جمله «نظریه کنش ارتباطی» و «دگرگونی ساختاری حوزه عمومی» پیش از این توسط مترجمان ایرانی به زبان فارسی ترجمه شده و مورد توجه اساتید و دانشجویان قرار گرفته است.