رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، امروز در نشست فصلی شورای حکام مدعی شد که فقدان دسترسی این نهاد به برخی تأسیسات هستهای ایران طی حدود یک سال گذشته، موجب از میان رفتن «تداوم اطلاع» آژانس از وضعیت بخشی از مواد هستهای اعلامشده ایران شده و از منظر اشاعهای نگرانیهایی ایجاد کرده است.
گروسی در تشریح وضعیت فعالیتهای نظارتی آژانس در ایران اظهار داشت: «آژانس در فوریه ۲۰۲۶ و در پی درگیری نظامی، تمامی فعالیتهای راستیآزمایی میدانی خود در ایران را متوقف کرد. با وجود استمرار شرایط امنیتی، هفته گذشته امکان ازسرگیری بخشی از این فعالیتها فراهم شد و آژانس یک بازرسی معمول از نیروگاه هستهای بوشهر انجام داد.»
وی در ادامه مدعی شد که طی دوره اخیر گزارشدهی، هیچگونه بازرسی دیگری از تأسیسات هستهای اعلامشده ایران انجام نشده و افزود: «نزدیک به یک سال است که آژانس به تأسیساتی که در جریان حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵ آسیب دیدهاند، دسترسی نداشته است؛ در نتیجه، تداوم اطلاع آژانس نسبت به مواد هستهای پیشتر اعلامشده در این مراکز از میان رفته است.»
مدیرکل آژانس همچنین مدعی شد که حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با خلوص بالا که پیشتر تحت نظارت آژانس قرار داشته، از ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون راستیآزمایی نشده و این مسئله موجب نگرانیهای مرتبط با اشاعه شده است.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران، پس از حملات نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای تحت پادمان خود، از رویکرد آژانس در قبال این تجاوزها انتقاد کرده و همکاریهای خود را با این نهاد به حالت تعلیق درآورده است.
مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که ابهامات مورد اشاره آژانس، نتیجه مستقیم حملات به تأسیسات تحت نظارت این نهاد بینالمللی است؛ حملاتی که به گفته تهران، مدیرکل آژانس نهتنها در قبال آنها موضعی قاطع اتخاذ نکرد، بلکه از محکومیت صریح آنها نیز خودداری کرد.
در همین راستا، کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، تصریح کرده است: «ابهام، فقدان دسترسی و از بین رفتن پیوستگی دانش، در خلأ ایجاد نشدهاند. تأسیسات هستهای تحت پادمان هدف حملات نظامی قرار گرفتند و آژانس نمیتواند هم آثار این حملات را گزارش کند، هم مسئولیت عاملان آن را نادیده بگیرد و هم هزینه فنی و سیاسی ناامنی تحمیلشده را از ایران مطالبه کند.»
وی افزوده است: «این رویکرد نه با اصول راستیآزمایی سازگار است و نه با منطق اعتمادسازی.»
انتقاد ایران از رویکرد یکجانبه آژانس
در حالی که گروسی همچنان خواستار اجرای توافقات پیشین و گسترش سطح دسترسی بازرسان به تأسیسات، از جمله مراکز آسیبدیده، شده است، مقامات ایرانی تأکید دارند که اجرای برخی ترتیبات پیشین، بهویژه پس از اقدامات تنبیهی و فعالسازی سازوکارهای فشار، موضوعیت خود را از دست داده است.
تهران همچنین تأکید کرده است که تقویت نظام پادمان و اعتمادسازی هستهای، نه از مسیر تهدید، فشار سیاسی و قطعنامهسازی، بلکه از طریق بیطرفی نهادهای بینالمللی، احترام به حقوق بینالملل و محکومیت صریح حمله به تأسیسات تحت نظارت آژانس محقق خواهد شد.
ادعاهای گروسی درباره مسائل پادمانی و مذاکرات احتمالی
مدیرکل آژانس در ادامه سخنان خود مدعی شد که ایران طی دوره اخیر درباره مسائل پادمانی باقیمانده، همکاری مؤثری با آژانس نداشته و خواستار تعامل «سازنده» تهران برای اجرای کامل تعهدات پادمانی شد.
با این حال، گروسی ضمن حمایت از مسیر دیپلماسی، تأکید کرد که حلوفصل اختلافات پیرامون برنامه هستهای ایران تنها از طریق یک توافق پایدار، قابل راستیآزمایی و مبتنی بر گفتوگو امکانپذیر است.
وی همچنین با اشاره به مذاکرات جاری میان تهران و واشنگتن اظهار داشت که آژانس آمادگی دارد در صورت دستیابی به هرگونه توافق احتمالی، مسئولیت نظارت و راستیآزمایی اجرای تعهدات را برعهده گیرد.
این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران پیشتر تأکید کرده است: «اگر آژانس بینالمللی انرژی اتمی قصد دارد بخشی از راهحل دیپلماتیک باشد، باید از تبدیل گزارشهای فنی به ابزار فشار سیاسی اجتناب کند.»