دو روز قبل روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی از فرار سریع و غیرمعمول بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه هوایی «فیرفورد» در انگلیس خبر داد؛ اقدامی که بنا بر گزارش این رسانه، پس از دریافت اطلاعات جدید درباره تهدید علیه این پایگاه و در پی نگرانی‌های امنیتی مرتبط با ایران انجام شده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، حدود ۱۲ فروند بمب‌افکن B-۱B Lancer که در پایگاه فیرفورد مستقر بودند، روز یکشنبه چهارم اکتبر به سرعت این پایگاه را ترک کرده و به پایگاه‌های خود در خاک آمریکا بازگشتند. پنتاگون نیز اصل خروج این هواپیما‌ها را تأیید کرده و اعلام کرده است که تمامی بمب‌افکن‌های آمریکایی مستقر در فیرفورد به پایگاه‌های خانگی خود در ایالات متحده بازگردانده شده‌اند. 

اهمیت این تحول زمانی بیشتر می‌شود که فیرفورد طی ماه‌های اخیر به یکی از مراکز مهم عملیات هوایی آمریکا در ارتباط با جنگ وحشیانه علیه ایران تبدیل شده بود. این پایگاه در جنوب غربی انگلیس، محل استقرار موقت بمب‌افکن‌های راهبردی آمریکا بوده و استفاده از آن به واشنگتن امکان می‌داد هواپیما‌های سنگین خود را در فاصله‌ای بسیار نزدیک‌تر از خاک اصلی آمریکا نسبت به منطقه عملیاتی مستقر کند. 

خروجی که قطعا عادی نبود

آن‌چه توجه رسانه‌ها و ناظران نظامی را جلب کرده، صرفاً بازگشت بمب‌افکن‌ها به آمریکا نیست؛ بلکه سرعت و نحوه انجام این خروج است.

بر اساس اطلاعاتی که مقام‌های آمریکایی در اختیار نیویورک‌تایمز قرار داده‌اند، وضعیت به اندازه‌ای فوری تلقی شده که برخی از بمب‌افکن‌ها پیش از آن که هواپیما‌های سوخت‌رسان هوایی برای پشتیبانی از پرواز بازگشت آن‌ها آماده شوند، حرکت خود را آغاز کرده‌اند؛ گزارش‌های رسانه‌ای این سطح از شتاب را غیرمعمول توصیف کرده‌اند. 

همین مسئله باعث شده خروج بمب‌افکن‌ها صرفاً یک جابه‌جایی معمول عملیاتی تلقی نشود. نیویورک‌تایمز گزارش داده است که اطلاعات جدید درباره یک تهدید مرتبط با توطئه احتمالی علیه پایگاه، در تصمیم به خروج هواپیما‌ها نقش داشته است. برخی مقام‌های آمریکایی به این رسانه گفته‌اند که اطلاعات تازه در روز‌های اخیر جزئیات بیشتری درباره تهدید احتمالی در اختیار فرماندهان قرار داده است. 

با این حال، دولت انگلیس بر امنیت پایگاه تأکید کرده است؛ سخنگوی نخست‌وزیر انگلیس روز دوشنبه اعلام کرد که فیرفورد امن است و تأکید کرد که سازوکار‌های دفاع از پایگاه‌های نظامی در این کشور فعال هستند. 

خروج بمب‌افکن‌های آمریکایی یک هفته پس از بازداشت چند نفر در ارتباط با یک پرونده امنیتی در نزدیکی پایگاه فیرفورد صورت گرفت.

در اواخر سپتامبر، پلیس انگلیس شش نفر را در ارتباط با یک توطئه احتمالی برای حمله به این پایگاه بازداشت کرد. پنج نفر ابتدا در نزدیکی فیرفورد دستگیر شدند و فرد ششم که دارای تابعیت دوگانه بریتانیایی ـ ایرانی بود، بعدتر در لندن بازداشت شد. طبق گزارش آسوشیتدپرس، در جریان این پرونده مواد منفجره‌ای کشف نشد و افراد بازداشت‌شده بعداً با قرار وثیقه آزاد شدند. 

مقام‌های بریتانیایی احتمال ارتباط این پرونده با ایران را مطرح کرده‌اند، اما تهران این اتهام را رد کرد؛ اتهامی که در آخر هم اثبات نشد؛ این پرونده پس از آن اهمیت بیشتری پیدا کرد که فیرفورد در جریان عملیات نظامی آمریکا علیه ایران مورد استفاده قرار گرفته بود. جمهوری اسلامی ایران پیش‌تر هشدار داده بود پایگاه‌هایی که در حملات علیه خاک این کشور مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌توانند در محاسبات نظامی تهران به‌عنوان اهداف مشروع در نظر گرفته شوند. 

با وجود اهمیت عملیاتی فیرفورد، خروج بمب‌افکن‌ها از این پایگاه به معنای آن نیست که آمریکا توانایی حمله دوربرد خود را از دست داده است و قطعا باید توان پدافندی و بازدارندگی کشور در  بالاترین حد ممکن حفظ شود.

پنتاگون در واکنش به گزارش‌ها تأکید کرده است که نیروی بمب‌افکن آمریکا همچنان آماده اجرای عملیات در سراسر جهان است و می‌تواند مأموریت‌های خود را از خاک ایالات متحده انجام دهد. نیروی هوایی آمریکا در سال‌های اخیر نیز بار‌ها از بمب‌افکن‌های B-۱، B-۲ و B-۵۲ برای اجرای مأموریت‌های دوربرد استفاده کرده است. 

با این حال، تفاوت مهمی میان اجرای عملیات از خاک آمریکا و استقرار بمب‌افکن‌ها در فیرفورد وجود دارد. حضور هواپیما‌های B-۱ در انگلیس، زمان پرواز آن‌ها تا منطقه خاورمیانه را کاهش می‌داد و امکان واکنش سریع‌تر را فراهم می‌کرد.

بنابراین، خروج این هواپیما‌ها می‌تواند از نظر عملیاتی، انعطاف‌پذیری و سرعت واکنش آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد؛ در کنار این موضوع، آمریکا باید قدرت و خطرات موشکی ایران را هم در نظر بگیرد.

پیام خروج از فیرفورد؛ خطر در همه جا در کمین است

یکی از ابعاد قابل توجه این فرار با عجله، پیام امنیتی آن برای سایر پایگاه‌های آمریکا در اروپا است. گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد نگرانی‌های امنیتی تنها به فیرفورد محدود نیست و تدابیر حفاظتی در دیگر تأسیسات نظامی آمریکا در اروپا نیز مورد توجه قرار گرفته است. 

فیرفورد نیز برخلاف برخی پایگاه‌های دائمی آمریکا در انگلیس، محل استقرار دائمی ناوگان بمب‌افکن این کشور نیست و هواپیما‌های راهبردی به شکل چرخشی در آن مستقر می‌شوند. با این حال، این پایگاه یکی از مهم‌ترین مراکز پشتیبانی آمریکا برای عملیات بمب‌افکن‌ها در اروپا محسوب می‌شود. 

در ماه‌های گذشته شمار بمب‌افکن‌های آمریکایی مستقر در این پایگاه در مقاطعی به بیش از ۲۰ فروند رسیده بود که در میان آن‌ها بمب‌افکن‌های B-۱B و B-۵۲ حضور داشتند و بخشی از این هواپیما‌ها در عملیات مرتبط با ایران مورد استفاده قرار گرفتند. در مقطع اخیر، حدود ۱۲ فروند B-۱B در فیرفورد باقی مانده بودند که اکنون همگی از پایگاه خارج شده‌اند. 

خروج شتاب‌زده این بمب‌افکن‌ها در شرایطی رخ داده که آمریکا همچنان تلاش می‌کند توانایی خود برای انجام عملیات دوربرد را حفظ کند. از این منظر، مسئله فیرفورد تنها یک جابه‌جایی هواپیما نیست؛ بلکه نمونه‌ای از چالش فزاینده حفاظت از پایگاه‌های نظامی در برابر تهدید‌های نامتقارن است؛ تهدیدهایی که جمهوری اسلامی ایران آن‌ها را به خوبی عملیاتی کرده است، مخصوصا در این شش هفت ماه اخیر.

پایگاه‌های ثابت، حتی زمانی که از سامانه‌های حفاظتی گسترده برخوردار باشند، می‌توانند در معرض تهدید‌هایی قرار گیرند که لزوماً به حملات کلاسیک هوایی یا موشکی محدود نیستند. تهدید‌های پهپادی، خرابکاری، عملیات نفوذ و حملات کم‌هزینه می‌توانند هزینه حفاظت از تأسیسات نظامی را افزایش دهند.

طبق معمول مقام‌های آمریکایی مثل مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا تلاش کرده‌اند این جابه‌جایی را در چارچوب آمادگی معمول نیرو‌های بمب‌افکن و الزامات عملیاتی توضیح دهند و بر حفظ توان ضربتی آمریکا تأکید کرده‌اند. بنابراین، نمی‌توان صرفاً از روی خروج هواپیما‌ها نتیجه گرفت که آمریکا توانایی یا اراده عملیات در منطقه را کنار گذاشته است.

با این حال، سرعت خروج، همزمانی آن با دریافت اطلاعات جدید امنیتی و سابقه استفاده از فیرفورد در عملیات علیه ایران، باعث شده این تحول به یکی از رویداد‌های مهم امنیتی اخیر در اروپا و حتی جهان تبدیل شود.

آن‌چه اکنون در فیرفورد رخ داده، بیش از آن‌که صرفاً داستان بازگشت چند فروند بمب‌افکن به آمریکا باشد، نشانه‌ای از پیچیده‌تر شدن محیط امنیتی پیرامون تأسیسات نظامی واشنگتن در اروپا است؛ محیطی که در آن فاصله جغرافیایی، حفاظت از پایگاه‌ها و امکان اجرای عملیات سریع، همگی بخشی از معادله جدید تقابل میان آمریکا، ایران و متحدان آن‌ها محسوب می‌شوند؛ شاید آمریکایی‌ها به این جمله رسیده‌اند که دیگر هیچ کجای دنیا برای آن‌ها امن نیست...