اعتراضات دانش‌آموزان دبیرستانی در فرانسه که با مطالباتی درباره کمبود معلم، شرایط نامناسب آموزشی و فشار تحصیلی آغاز شد، به‌تدریج به شهرهای مختلف این کشور گسترش یافته است.
اعتراضات دانش‌آموزان نوجوان در خارج از مدارس طی روزهای اخیر فرانسه را تحت تأثیر قرار داده است؛ دانش‌آموزان با مسدود کردن ورودی مدارس خود، مانع ورود به مراکز آموزشی شده‌اند و نیروهای امنیتی نیز در برخی موارد برای متفرق کردن آنها از گاز اشک‌آور استفاده کرده‌اند.
دولت فرانسه اعلام کرده است اگرچه ممکن است برخی مطالبات معترضان مشروع باشد، اما خشونت قابل قبول نیست و گروه چپ افراطی را به تحریک و هدایت این اعتراضات متهم کرده است.
در مقابل، منتقدان نیز برخی نیروهای پلیس را به استفاده بیش از حد از زور علیه معترضان متهم کرده‌اند؛ معترضانی که از نظر قانونی همچنان کودک محسوب می‌شوند.
بر اساس اعلام وزارت کشور فرانسه، از روز دوشنبه تاکنون بیش از ۵ هزار نفر بازداشت شده‌اند و وزیر آموزش و پرورش نیز اعلام کرده است که روز جمعه حدود ۷۳۵ مرکز آموزشی تحت تأثیر این اعتراضات قرار گرفته‌اند.
اگرچه ممکن است اعتراضات در تعطیلات آخر هفته تا حدی فروکش کند، اما معترضان برای روز سه‌شنبه یک روز گسترده دیگر از اعتراضات را برنامه‌ریزی کرده‌اند.
خبرگزاری فرانسه به بررسی ریشه‌ها و عوامل شکل‌گیری این جنبش پرداخته است.
مطالبات متعدد دانش‌آموزان
اعتراضات مدارس متوسطه موسوم به «لیسه» را دربر گرفته است؛ مدارسی که دانش‌آموزان فرانسوی در سال‌های پایانی تحصیل، معمولاً بین ۱۵ تا ۱۸ سالگی، در آنها تحصیل می‌کنند و از نظر سطح آموزشی معادل دبیرستان در آمریکا و دوره ششم در نظام آموزشی بریتانیا هستند.
دانش‌آموزان مطالبات متعددی دارند، اما مهم‌ترین آنها شامل غیبت معلمان، نامناسب بودن شرایط کلاس‌های درس، فشردگی برنامه‌های آموزشی و طولانی بودن ساعات مدرسه است. ساعات حضور در برخی مدارس از ۸ صبح تا ۶ عصر ادامه دارد که به گفته برخی دانش‌آموزان، بیش از حد طولانی است.
«والری بکه»، جامعه‌شناس فرانسوی، گفت: «دانش‌آموزان دبیرستانی، به‌ویژه دانش‌آموزان مناطق کم‌درآمد، احساس می‌کنند که از آموزش با کیفیت پایین‌تری برخوردار هستند.»
اعتراضات چگونه آغاز شد؟
این جنبش حدود دو هفته پیش، در ۱۷ سپتامبر و از دبیرستان «سن‌اگزوپری» در حومه پاریس، در شهر کرِتِی، آغاز شد. دانش‌آموزان در حمایت از معلمانی که به دلیل کمبود نیروی انسانی و منابع آموزشی دست به اعتصاب زده بودند، وارد اعتراض شدند.
این حرکت در هفته گذشته شتاب گرفت و به‌تدریج به مناطق مختلف فرانسه گسترش یافت.
با این حال، در اتفاقی قابل توجه، همزمان با تشدید تنش‌ها در دیگر نقاط فرانسه، شرایط در دبیرستان سن‌اگزوپری پس از موافقت مقام‌های آموزشی با اعزام نیروی انسانی بیشتر، از جمله معاون مدیر و یک پرستار، به حالت عادی بازگشت.
یکی از دانش‌آموزان به نام «عبدالرحمان» گفت: «نمرات ما رو به کاهش بود. اگر همین حالا اعتراض نمی‌کردیم، آینده بسیار بدی در انتظارمان بود.»
او همچنین از حضور در آغاز این جنبش ابراز «افتخار بسیار زیادی» کرد.
نقش شبکه‌های اجتماعی
گسترش تصاویر و ویدئوهای جنجالی در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه تیک‌تاک، به تشدید اعتراضات کمک کرده است.
دانش‌آموزان خود با تلفن‌های همراهشان صحنه‌هایی مانند آتش زدن سطل‌های زباله یا استفاده نیروهای پلیس از گاز اشک‌آور را ضبط می‌کنند.
کانال‌های متعددی نیز با هدف افزایش مخاطبان خود، این تصاویر را منتشر کرده و با کنار هم قرار دادن صحنه‌های جنجالی، ویدئوهایی از شدیدترین لحظات اعتراضات تهیه می‌کنند.
بکه گفت: «شبکه‌های اجتماعی به آنها این امکان را می‌دهد که روایتی متفاوت از روایت ارائه‌شده در رسانه‌های سنتی مطرح کنند؛ روایتی که به گفته آنها، ساخته و پرداخته نشده است.»
نابرابری اجتماعی
در فرانسه همه دانش‌آموزان به مدارس «لیسه» دسترسی دارند، اما در عمل طیف گسترده‌ای از مدارس، از مراکز آموزش حرفه‌ای گرفته تا مؤسسات آموزشی نخبه، وجود دارد.
با وجود اجرای طرح‌های متعدد برای افزایش تنوع اجتماعی، مدارس نخبه همچنان عمدتاً در اختیار دانش‌آموزانی از خانواده‌های مرفه و سفیدپوست با والدین دارای تحصیلات دانشگاهی هستند.
بکه گفت: «نابرابری‌های آشکاری میان دانش‌آموزان و مدارس مختلف وجود دارد و این یک مشکل واقعی است.»
بهره‌برداری سیاسی
اعتراضات دانش‌آموزی به یکی از محورهای اصلی تنش سیاسی در فرانسه تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که کمتر از شش ماه تا انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور باقی مانده است.
دولت فرانسه، حزب چپ «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» (LFI) را به دست داشتن در این جنبش متهم کرده است.
مانوئل بومپار، از مقام‌های ارشد این حزب، اتهامات دولت را رد کرد و گفت دولت با طرح چنین ادعاهایی «به سمت نظریه‌های توطئه حرکت می‌کند».
ژان‌لوک ملانشون، نامزد باسابقه ریاست‌جمهوری از حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر، که در حال حاضر در میان رأی‌دهندگان ۱۸ تا ۲۵ ساله بیش از ۴۰ درصد محبوبیت دارد، حمایت قاطعی از اعتراضات اعلام کرده است؛ هرچند خواستار برگزاری اعتراضات به شکل مسالمت‌آمیز شده است.
واکنش پلیس
معترضان در برخی مناطق ورودی مدارس را مسدود کرده، سطل‌های زباله و اشیای دیگر را به آتش کشیده و به سمت نیروهای پلیس اشیایی پرتاب کرده‌اند.
در مقابل، پلیس نیز در برخی موارد برای متفرق کردن معترضان وارد عمل شده و از گاز اشک‌آور، گلوله‌های پلاستیکی و گاهی باتوم استفاده کرده است.
پس از درگیری دانش‌آموزان و پلیس در روز چهارشنبه در شهر تور در مرکز فرانسه، دادستان این شهر اعلام کرد یکی از جوانان معترض بر اثر جراحات وارده، بینایی چشم راست خود را از دست داده است.
ویدئوهای متعددی نیز در شبکه‌های اجتماعی به‌طور گسترده منتشر شده که در آنها رفتار خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی منعکس شده است؛ از جمله ویدئویی که ظاهراً یک مأمور پلیس را در حال گرفتن گردن یک دختر هنگام بازداشت او نشان می‌دهد.
در عین حال، نیروهای پلیس نیز هدف حملات معترضان قرار گرفته‌اند. در یکی از این موارد، یک مأمور پلیس در شهر بلفور در شرق فرانسه از سوی گروهی از نوجوانان یک مدرسه تعقیب و مورد ضرب‌وشتم و لگد قرار گرفت.